İçeriğe geç

Yönetim Muhasebesi ve Maliyet

Ürün ve Hizmet Bazında Kârlılık Analizi Metotları

Aktivite Tabanlı Maliyetleme (ABC) yaklaşımıyla gizli gider merkezlerinin tespiti, başa baş (break-even) noktası hesaplamaları ve kârlı portföy optimizasyonu.

3 dk okuma

Toplam kâr neden yeterli bilgi vermez

Bir işletmenin genel kârlı olması, her ürün ya da müşterisinin kâr getirdiği anlamına gelmez. Güçlü performans gösteren birkaç kalem, zarar eden kalemleri örtebilir. Kârlılık analizi bu örtüyü kaldırarak, hangi ürün, hizmet ya da müşterinin değer yarattığını gösterir.

Geleneksel dağıtımın sınırı

Klasik maliyetlemede genel giderler çoğunlukla satış tutarı ya da işçilik saati gibi tek bir anahtarla ürünlere paylaştırılır. Bu yöntem basittir ancak karmaşık ürünler ile basit ürünler arasındaki farkı gizler. Siparişi küçük ama sipariş sayısı çok olan bir müşteri, aynı cirodaki tek siparişli müşteriden çok daha fazla idari emek gerektirir. Ancak klasik dağıtımda ikisi aynı gideri taşır.

Bu sorun özellikle çok sayıda ürün çeşidi olan firmalarda belirginleşir. Az satılan özel ürünler, genel giderden hak ettiğinden az pay alırken yüksek hacimli standart ürünler fazlasıyla yüklenir. Fiyatlama kararları da bu yanlış sinyale göre verilir.

Aktivite tabanlı maliyetleme (ABC) mantığı

ABC yaklaşımı, giderlerin önce faaliyetlere, sonra bu faaliyetleri tetikleyen ürün ya da müşterilere dağıtılması ilkesine dayanır. Faaliyet örnekleri sipariş işleme, makine kurulumu, kalite kontrol ve sevkiyat olabilir. Her faaliyet için bir maliyet sürücüsü belirlenir, örneğin sipariş sayısı, kurulum adedi veya kontrol saati.

  • Genel giderler faaliyet havuzlarına ayrılır.
  • Her havuz için sürücü başına birim maliyet hesaplanır.
  • Ürün veya müşteri, tükettiği sürücü kadar maliyet yüklenir.

Sonuçta, görünürde kârlı olan ancak çok sayıda küçük sipariş ve özel işlem gerektiren kalemlerin gerçek maliyeti ortaya çıkar. Gizli gider merkezleri de bu şekilde fark edilir. Yöntemin bedeli, veri toplama emeğidir. Her faaliyet için sürücü verisi tutulmadığında hesaplama tahmine dönüşür.

Hizmet sektöründe ABC uygulaması da yaygındır. Bir danışmanlık veya yazılım firmasında proje yönetimi, toplantı, müşteri desteği ve raporlama ayrı faaliyetler olarak tanımlanabilir. Personel zamanı bu faaliyetlere dağıtıldığında, belirli bir müşterinin sözleşme bedelinin ne kadar emek tükettiği görünür hale gelir.

Başa baş noktası hesabı

Başa baş noktası, toplam gelirin toplam gideri karşıladığı satış düzeyidir. Hesap için giderlerin sabit ve değişken olarak ayrılması gerekir. Sabit giderler satış miktarına bağlı olmayanlardır, kira ve yönetim maaşları gibi. Değişken giderler ise hammadde ve komisyon gibi satışla birlikte artar. Birim satış fiyatından birim değişken gider düşüldüğünde katkı payı bulunur, sabit giderler bu katkı payına bölündüğünde başa baş miktarı çıkar.

Hizmet işletmelerinde sabit giderin büyük bölümü personeldir ve bunun kapasiteyle ilişkisi de ayrıca değerlendirilmelidir. Başa baş hesabı, fiyat indirimi ya da yeni yatırım kararında asgari satış hedefini göstermesi bakımından pratik bir araçtır.

Hesabın sınırlarını da bilmek gerekir. Başa baş analizi, fiyatın ve değişken maliyetin sabit kaldığını varsayar. Hacim arttıkça iskonto verilmesi veya ek vardiya kurulması gibi durumlarda bu varsayım bozulur ve hesap yeniden yapılmalıdır.

Portföy kararlarında kullanım

Analiz sonuçları üç tür karara dönüşebilir: fiyatı yeniden belirlemek, maliyeti düşürmek ya da kalemi portföyden çıkarmak. Zarar eden ürünün çıkarılmasında dikkatli olunmalıdır. Çünkü ürünün sabit giderlere katkısı varsa, çıkarılması toplam kârı düşürebilir. Katkı payı pozitif olan ürün, tam maliyetle zarar görünse bile bazen tutulur.

Müşteri bazında analiz de portföy kararlarına yardımcı olur. Ciroda ilk sıralarda yer alan bir müşteri, iskonto, uzun vade ve özel sevkiyat talepleri nedeniyle kârlılıkta çok alt sıralara düşebilir. Bu durumda fiyat politikası ya da hizmet koşulları yeniden müzakere edilebilir.

Analiz yöntemi seçilirken

Hangi yöntemin uygun olduğu işletmenin ürün çeşitliliğine, veri altyapısına ve karar ihtiyacına bağlıdır. Basit bir katkı payı analizi bazı firmalar için yeterlidir, ABC ise karmaşık yapılarda anlam kazanır. Yöntem seçimi, mevcut muhasebe verisinin ne kadar detaylı olduğu incelenerek yapılmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; her işletmenin koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Mali süreçlerinizi birlikte değerlendirelim.

Hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Görüşme Talebi Gönderarrow_forward